Gỗ Bạch Đàn, còn gọi là cây khuynh diệp (tên khoa học: Eucalyptus), thuộc họ Myrtaceae. Đây là loài cây thường xanh với khoảng 600 loài khác nhau. Nhiều loài có kích thước lớn, chiều cao vượt trội, trong khi một số loài khác phát triển dưới dạng cây bụi.
Bạch Đàn sinh trưởng nhanh và có tốc độ thoát hơi nước mạnh. Vì vậy, đất xung quanh có thể trở nên khô hơn và nghèo dinh dưỡng hơn. Loài cây cũng cạnh tranh khá mạnh về nguồn nước và dinh dưỡng, khiến nhiều loài cây bản địa gặp khó khăn trong quá trình sinh trưởng. Ngoài ra, Bạch Đàn còn phát thải một số hợp chất tự nhiên có thể ảnh hưởng đến thực vật xung quanh và tác động đến nguồn nước ngầm. Trong các khu rừng mưa có nguồn nước dồi dào và đất đai màu mỡ, những tác động đó giảm đi đáng kể. Dù vậy, vai trò kinh tế của cây Bạch Đàn vẫn được đánh giá cao.
Các loại gỗ bạch đàn
Bạch đàn xoắn
Tại khu vực Bắc Giang, đặc biệt là huyện Tân Yên, gỗ đàn xoắn thường có lớp vỏ màu đỏ đậm. Đặc trưng của dòng cây này là thân cây phát triển theo dạng xoắn rất riêng biệt. Khi dùng dao để chẻ gỗ sẽ gặp nhiều khó khăn do cấu trúc thân cây xoắn, khiến lưỡi dao khó đi theo thớ gỗ. Ngay cả khi cắt đoạn dài khoảng 30–40cm, phần gỗ vẫn xoắn và rất khó chẻ bằng tay, cần máy xẻ hoặc máy dọc để xử lý.
Nhiều người băn khoăn liệu gỗ đàn xoắn có bị vặn hoặc biến dạng khi chế tác bàn ghế, giường tủ hay không. Theo kinh nghiệm thực tế trong nghề, rất hiếm gặp trường hợp sản phẩm từ gỗ đàn xoắn bị hư hỏng do đặc tính thân gỗ. Nhiều bộ bàn ghế sau thời gian dài vẫn giữ được chất lượng tốt.
Vỏ gỗ đàn xoắn bám rất chặt vào thân cây, khác với gỗ bạch đàn trắng. Khi khai thác, các đường vân xoắn hiện rõ trên mặt cắt và góp phần tạo nên kết cấu chắc chắn cho sản phẩm hoàn thiện. Dù lớp vỏ khó bóc hơn nhưng chất lượng gỗ vẫn được đánh giá cao.
Bạch đàn trắng
Bạch đàn trắng là dòng bạch đàn lâu năm. Trước đây, cây có lá nhỏ và phần gỗ rất chắc chắn. Nhiều người so sánh chất lượng gỗ với gỗ Lim xanh nhờ độ cứng và tuổi thọ cao.
Khi xẻ ra, gỗ xuất hiện các đường vân đẹp, rõ nét và tạo ấn tượng mạnh về mặt thẩm mỹ. Sau khi khai thác, gỗ thường được tập kết để phục vụ sản xuất nhiều sản phẩm mộc dân dụng. Nếu cần vật liệu làm cột, đòn tay, bàn ghế hoặc các cấu kiện gỗ khác, đây là dòng gỗ được nhiều người quan tâm.
Bạch đàn cổ có nhiều kích thước khác nhau, từ vòng vành 50 đến trên 100. Loại gỗ này thích hợp làm trụ, cột hoặc các kết cấu chịu lực.
Đối với bạch đàn trắng, lớp vỏ khá nhẵn và dễ bóc. Gỗ có màu sáng, dễ gia công bề mặt và được dùng để chế tác bàn, ghế, giường, tủ cũng như nhiều công trình nhà gỗ, nhà cổ. Phần lõi gỗ mang màu hồng đẹp mắt, góp phần tăng tính thẩm mỹ. Thân cây nhẵn, lá lớn và sinh trưởng mạnh.
Về thị trường, gỗ bạch đàn xoắn có mức giá thay đổi tùy theo tuổi cây và chất lượng gỗ. Một số lô gỗ có thể đạt mức từ 100–120 triệu đồng.
Lợi ích của tinh dầu Bạch Đàn
Tinh dầu Bạch Đàn được biết đến rộng rãi trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Nhiều người dùng loại tinh dầu này nhằm hỗ trợ giảm các triệu chứng liên quan đến viêm nhiễm và sốt. Trong một số trường hợp, tinh dầu giúp tạo cảm giác dễ chịu và hỗ trợ hạ nhiệt cơ thể.
Lá Bạch Đàn dùng để làm gì?
Lá Bạch Đàn là nguồn thức ăn đặc biệt của gấu túi Koala. Ngoài ra, lá còn được dùng để chiết xuất dầu khuynh diệp, một hợp chất có tác dụng chống côn trùng và khử mùi.
Cây Bạch Đàn có lớp vỏ dày và dai hoặc nhẵn tùy từng loài. Lá trưởng thành thường có dạng hình chữ nhật hoặc hình elip. Phần lớn các loài đều chứa tinh dầu thơm dễ bay hơi.
Có hơn 500 loài Bạch Đàn, phần lớn có nguồn gốc từ Úc và đã được đưa vào trồng tại khoảng 96 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.
Tinh dầu chiết xuất từ lá Bạch Đàn có tác dụng kháng nấm, kháng khuẩn và được dùng trong nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Ngoài ra, tinh dầu còn được dùng trong các sản phẩm hỗ trợ giảm đau cơ, đau khớp và dầu massage.
Vào cuối thế kỷ XIX, lá Bạch Đàn từng được xem như một dược liệu đa công dụng. Thổ dân Úc dùng lá Bạch Đàn nghiền nát để chăm sóc vết thương và hỗ trợ quá trình hồi phục. Bên cạnh đó, Bạch Đàn còn có tác dụng khử trùng không khí, góp phần tạo môi trường sống trong lành hơn.
Cây Bạch Đàn có độc hại không?
Cây Bạch Đàn không được xem là loài cây độc hại đối với con người và nhiều loài động vật. Một ví dụ điển hình là gấu túi Koala tại Úc, loài động vật sinh sống trong rừng Bạch Đàn và dùng lá Bạch Đàn làm nguồn thức ăn chính.
Nhiều khu rừng Bạch Đàn tại Úc còn góp phần bảo vệ nguồn nước cho các thành phố lớn. Ngoài ra, dầu khuynh diệp chiết xuất từ lá Bạch Đàn là thành phần xuất hiện trong nhiều sản phẩm mỹ phẩm, dược phẩm và viên ngậm thảo dược.
Vì vậy, nhận định cho rằng cây Bạch Đàn là loài cây độc hại chưa phản ánh đầy đủ các đặc tính và vai trò thực tế của loài cây này.
Nghệ nhân Sơn Vũ
Chủ xưởng Đồ Thờ Canh Nậu, chuyên dòng Bàn thờ hiện đại tại Thanh Xuân, Hà Nội. Cam kết chất lượng gỗ và độ tinh xảo trong từng nét chạm. Tuyệt đối không kinh doanh vách ngăn CNC.
